Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας - Και Έπεα πτερόεντα

«Η σκληρή πραγματικότητα πίσω από την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Όταν οι ψυχικά ασθενείς καταλήγουν σε κελιά αντί για θεραπεία». 

 

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, που εορτάζεται κάθε χρόνο, σαν σήμερα, στις 10 Οκτωβρίου, γιορτάζεται πάντα με ωραίες λέξεις, μεγάλες υποσχέσεις και προσεγμένα μηνύματα.

Πίσω όμως απ' τα φώτα αυτής της «γιορτής», η σκληρή πραγματικότητα παραμένει: οι ψυχικά ασθενείς, που θα έπρεπε να προστατεύονται και να υποστηρίζονται από το σύστημα υγείας, βρίσκονται εγκαταλελειμμένοι, ταπεινωμένοι και απογυμνωμένοι από κάθε ίχνος δικαιώματος και αξιοπρέπειας.

Υπονομεύεται η ψυχική τους φροντίδα. Παραβιάζονται τα δικαιώματα τους.

Η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας, όπως προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία, έχει ως σκοπό την προστασία της υγείας και της θεραπείας του ψυχικά ασθενούς.

Ωστόσο, ψυχικά ασθενείς -διαγνωσμένοι στο εφημερεύον νοσοκομείο πως χρήζουν ψυχιατρικής φροντίδας-, οδηγούνται πίσω στο Α.Τ., κρατούνται και διανυκτερεύουν σ’ αυτό με το πρόσχημα της «έλλειψης κενών κλινών», αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τα σοβαρά και πολυεπίπεδα προβλήματα και την υποκρισία του συστήματος υγείας και της δικαιοσύνης, ιδίως όταν πρόκειται για άτομα που βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση και έχουν ανάγκη άμεσης υποστήριξης, αντιμετωπίζοντας τους ψυχικά πάσχοντες ως εγκληματίες και όχι ως ασθενείς.

Αναφερόμαστε σε τέσσερα τουλάχιστον περιστατικά ακούσιας εξέτασης ψυχικά ασθενών που πληροφορηθήκαμε, τα οποία  οδηγήθηκαν σε ψυχιατρικό νοσοκομείο -κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας- για ακούσια ψυχιατρική εξέταση, όπου διαγνώσθηκαν πως χρήζουν ακούσιας νοσηλείας και, αντί να εισαχθούν στο εφημερεύον ψυχιατρικό νοσοκομείο και να βρουν το καταφύγιο και τη θεραπεία που δικαιούνται, οδηγήθηκαν κρατούμενοι πίσω στο αστυνομικό τμήμα, επειδή «δεν υπάρχουν κενές κλίνες», ώστε να οδηγηθούν την επόμενη ημέρα, πάλι με τη συνοδεία αστυνομικών, από το Α.Τ. στο εφημερεύον νοσοκομείο (εφόσον αυτό διαθέτει κλίνες).

Φυσικά και δεν είναι λύση η αστυνομική κράτηση. Αντίθετα, είναι μια βάρβαρη πρακτική, ακατάλληλη και κακοποιητική, που παραβιάζει τα δικαιώματα του ασθενή και τον εκθέτει σε ακραίες συνθήκες στιγματισμού και αδιαφορίας, αντιβαίνει τις θεμελιώδεις αρχές της ψυχιατρικής φροντίδας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και επιδεινώνει την κατάσταση του ασθενούς. Αποδεικνύει, ταυτόχρονα, ότι οι μεγαλοστομίες των κυβερνώντων περί «στήριξης της ψυχικής υγείας» είναι έπεα πτερόεντα.

Οι κυβερνώντες, που αφήνουν τους ψυχικά ασθενείς να στοιβάζονται σε αστυνομικά κελιά αντί σε νοσοκομειακές κλίνες, ας σταματήσουν πια να κρύβονται πίσω από δικαιολογίες. Και αντί να μιλάνε για «έλλειψη πόρων» ή «έλλειψη χώρου», ας παραδεχτούν την αποτυχία τους να εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές σύστημα υγείας, που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας.

 

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας μας δίνει την ευκαιρία να αναλογιστούμε το χάσμα μεταξύ των διακηρύξεων και της πραγματικότητας. Δεν είναι απλώς μια συμβολική υπενθύμιση, αλλά μια ισχυρή έκκληση για μεταρρυθμίσεις και βελτιώσεις. Είναι μια ευκαιρία να αναγνωρίσουμε ότι η ψυχική υγεία είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και ότι οι δομές και οι διαδικασίες περίθαλψης πρέπει να ανταποκρίνονται με ανθρωπισμό και σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ψυχικά ασθενή.

Και η κοινωνία οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να απαιτήσει το αυτονόητο: ανθρώπινη και αξιοπρεπή φροντίδα για όλους. Μόνο έτσι θα τιμήσουμε το πνεύμα και τους στόχους αυτής της ημέρας, μετατρέποντας τα λόγια σε πράξη και τις υποσχέσεις σε πραγματικότητα.

Ας αφήσουμε στην άκρη τα χαριεντίσματα και τις φιλοφρονήσεις προς την εκάστοτε εξουσία για μια «καρέκλα» δίπλα της, και ας απαιτήσουμε πραγματικές αλλαγές. Ας απαιτήσουμε ένα σύστημα που δεν αφήνει κανέναν ασθενή στο περιθώριο, ένα σύστημα που δεν καταντάει το αστυνομικό τμήμα «λύση ανάγκης» για τα άτομα που βρίσκονται σε κρίση. Η κοινωνία οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να απαιτήσει το αυτονόητο: ανθρώπινη και αξιοπρεπή φροντίδα για όλους.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας θα πρέπει να είναι μια μέρα κατακραυγής και δράσης, όχι απλώς συμβολισμών και φιέστας.

Εκτιμούμε, πως μόνο έτσι τιμάμε το πνεύμα και τους στόχους της 10ης Οκτωβρίου, Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας.

Συνέβαινε πάντα. Συμβαίνει και σήμερα!

Σε κάθε μέτρο που η παρούσα κυβέρνηση λαμβάνει στο όνομα και, ιδίως, στα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών -κι αυτός είναι ο κανόνας- υποκρύπτεται πάντα η (πελατειακή) εξυπηρέτηση αλλότριων συμφερόντων.

Η πρόσφατη εγκύκλιος του Υφυπουργού Υγείας, με πρόφαση τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών κατά τη διαδικασία της ακούσιας εξέτασης, («Προς διαφύλαξη των δικαιωμάτων των προσαγομένων», αναφέρει
η σχετική εγκύκλιος), ικανοποιεί (εν μέρει) ένα χρόνιο αίτημα των αστυνομικών οργάνων, αυτό της αποδέσμευσής τους («προσήκουσα χρησιμοποίηση του αστυνομικού προσωπικού», αναφέρει η ίδια εγκύκλιος), ενώ παράλληλα εφαρμόζει στο χώρο της ψυχικής υγείας την κυβερνητική πολιτική της ιδιωτικοποίησης, ανοίγοντας -μέσω της εγκυκλίου- πόρτες στον ιδιωτικό τομέα, εν προκειμένω στις εταιρείες σεκιούριτι.

Ας δούμε, όμως, τι συγκεκριμένα αναφέρει η υπ’ αρ. πρωτ.:Γ3α/Γ.Π.οικ.6388/1-02-2024 εγκύκλιος του Υφυπουργού Υγείας, που έχει θέμα «ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΙΣΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ Ν. 2071/1992»[1] :

«Ως γνωστόν, η πλειοψηφία των ατόμων που εισάγονται σε ψυχιατρικά τμήματα κατόπιν έκδοσης εισαγγελικών εντολών- αναγκαστικής εξέτασης, αναζητούνται και προσάγονται συνοδεία αστυνομικών υπαλλήλων.

Προς διαφύλαξη των δικαιωμάτων των προσαγομένων αλλά και την προσήκουσα χρησιμοποίηση του αστυνομικού προσωπικού παρακαλείσθε όπως:

Α) Ο εφημερεύων ψυχίατρος καλείται προς παραλαβή του περιστατικού, το ταχύτερο δυνατόν, μετά την άφιξη στην νοσηλευτική μονάδα, αποφεύγοντας οιεσδήποτε τυχόν καθυστερήσεις. Β) Ο αστυνομικός υπάλληλος αποδεσμεύεται αμέσως μετά την έναρξη της διαγνωστικής διαδικασίας. Γ) Οιαδήποτε μετακίνηση του περιστατικού εντός ή εκτός της νοσηλευτικής μονάδας υποδοχής, γίνεται με δικά της μέσα και ευθύνη.».

Κατ΄αρχήν η αποδέσμευση των αστυνομικών οργάνων, που προβλέπεται στο άρθρο 12 της ΚΥΑ υπ΄ αριθμ. Γ3α,β/Γ.Π.οικ.72109/09-12-2022[2] και αναφέρεται στην ως άνω εγκύκλιο, θα ήταν πράγματι θετικό μέτρο, αν είχαν πληρωθεί οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 96Α ν. 2071/1992 και ειδικότερα του άρθρου 12 της ανωτέρω Γ3α,β/Γ.Π.οικ.72109 ΚΥΑ σχετικά με τη μεταφορά ασθενούς σε Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) ψυχιατρικού νοσοκομείου για ακούσια εξέταση. 

Δηλαδή, ότι υπάρχει κατάλληλα διαμορφωμένο όχημα διακομιδής, έχει συσταθεί, λειτουργεί και έχει επιληφθεί η «Κοινοτική Μονάδα Ψυχικής Υγείας του άρθρου 11 του ν. 2716/1999» (βλ. παρ. 2, άρθρ. 96Α) και πως «Ο ψυχίατρος και ο νοσηλευτής (σσ. της Κοινοτικής Μονάδας Ψυχικής Υγείας) που συμμετέχουν στη μεταφορά, παραμένουν στον χώρο της Μονάδας Ψυχικής Υγείας, έως ότου διασφαλιστεί η ασφαλής υποδοχή του φερόμενου ως ψυχικά ασθενή.» (βλ. παρ. 3, δ’ άρθρ. 96Α και παρ. 1 άρθρο 12 της ανωτέρω ΚΥΑ).

Ωστόσο, αν και μεσολάβησε ένα και πλέον έτος από τη δημοσίευση (12/2022) της προαναφερόμενης ΚΥΑ, εξακολουθεί να εφαρμόζεται μέχρι και σήμερα, σαν να είναι ο κανόνας, η -προβλεφθείσα κατ΄ εξαίρεση- μεταφορά των ψυχικά ασθενών «με όχημα της αρμόδιας αστυνομικής αρχής και από κλιμάκιο δύο (2) αστυνομικών» (βλ. παρ. 6 β, άρθρ. 96Α ν. 2071/1992)[3].

Παρ' ότι, λοιπόν, δεν έχουν υλοποιηθεί οι προβλεπόμενες στο νόμο (άρθρο 96Α ν. 2071/1992) και την προαναφερόμενη ΚΥΑ ρυθμίσεις σχετικά με τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασθενών κατά τη μεταφορά τους στα ΤΕΠ, ο Υφυπουργός Υγείας, που υπογράφει την εγκύκλιο, η οποία μάλιστα έχει άμεση εφαρμογή, παραβλέπει το γεγονός της μεταφοράς των ασθενών με περιπολικό και συνοδεία αστυνομικών, καθώς και την τραγική υποστελέχωση των ψυχιατρικών τμημάτων όπως, επίσης, την έλλειψη υποδομών για παράλληλη ακούσια εξέταση περιστατικών και, αντί να επιλύσει τα ανωτέρω, μεταθέτει ευθύνες στο υποστελεχωμένο προσωπικό των εφημεριών ΤΕΠ.

Ενδεικτικά σημειώνεται ότι, στο Ψ.Ν.Α. «Δαφνί» εξετάστηκαν ακούσια μέσα σ' ένα έτος  περίπου 4.500 ασθενείς, ενώ οι εισαγωγές ξεπέρασαν τις 2.500 σε 9 κλινικές οξέων και, όπως σημειώνει ο «ΕΝΙΑΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Ψ.Ν.Α. (ΔΑΦΝΙ)»: «θέτει σε κίνδυνο (σσ. η κυβέρνηση της ΝΔ) την ασφάλεια και τη ζωή των ίδιων των ασθενών και του προσωπικού»[4].

Σημειώνεται, τέλος, ότι και η Ε.Ψ.Ε. εξέφρασε την αντίθεσή της στην εν λόγω εγκύκλιο, επισημαίνοντας ότι: «Τα ανωτέρω (σσ. αναφερόμενα στην εγκύκλιο) μπορεί να έχουν σοβαρότατες συνέπειες στην υγεία και στη σωματική ακεραιότητα τόσο των εξεταζόμενων όσο και του προσωπικού»[5].

Αν και στην εγκύκλιο, λοιπόν, γίνεται επίκληση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών για την έκδοσή της, στην πραγματικότητα, με την εγκύκλιο, ικανοποιούνται χρόνια αιτήματα των αστυνομικών οργάνων, χωρίς ταυτόχρονα να διασφαλίζονται τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών, ενώ παράλληλα «ανοίγουν οι πόρτες» των ΤΕΠ των ψυχιατρικών τμημάτων των νοσοκομείων στις εταιρείες σεκιούριτι.

Συμβαίνει και σήμερα!

 

 

 

---

[1] https://diavgeia.gov.gr/decision/view/%CE%A869%CE%96465%CE%A6%CE%A5%CE%9F-3%CE%913

[2] ΚΥΑ Γ3α,β/Γ.Π.οικ.72109/09-12-2022, άρθρο 12 «Τρίτο στάδιο της μεταφοράς - Άφιξη στη Μονάδα Ψυχικής Υγείας προορισμού», παρ. 1 «[…] Ο ψυχίατρος ή παιδοψυχίατρος, ο νοσηλευτής και το πρόσωπο με άδεια οδήγησης, προκειμένου να οδηγεί το κατάλληλα διαμορφωμένο όχημα, που συμμετέχουν στη μεταφορά, παραμένουν στον χώρο της Μονάδας Ψυχικής Υγείας προορισμού, έως ότου διασφαλιστεί η ασφαλής υποδοχή του φερόμενου ως ψυχικά ασθενή. Η Μονάδα Ψυχικής Υγείας προορισμού λαμβάνει μέριμνα, ώστε η ασφαλής υποδοχή του φερόμενου ως ψυχικά ασθενή, να λάβει χώρα το συντομότερο δυνατόν. Στο τρίτο στάδιο της μεταφοράς δε συμμετέχει αστυνομική δύναμη.».

[3] Άρθρο 12, παρ. 6, β: «β) Μέχρι την έκδοση της κοινής απόφασης της παρ. 5, καθώς και μετά από την έκδοσή της, όταν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, δεν καθίσταται εφικτή η συμμετοχή της Κοινοτικής Μονάδας Ψυχικής Υγείας της παρ. 2 στη διαδικασία της μεταφοράς του φερόμενου ως ψυχικά ασθενή, όπως αυτή καθορίζεται στην παρ. 3, η μεταφορά πραγματοποιείται με όχημα της αρμόδιας αστυνομικής αρχής και από κλιμάκιο δύο (2) αστυνομικών. Σε κάθε περίπτωση, για τη μεταφορά εφαρμόζονται οι διατάξεις του παρόντος για την προστασία των δικαιωμάτων των φερόμενων ως ψυχικά ασθενών.».

[4] https://sylogosdafni.blogspot.com/2024/02/32-800.html

[5] https://psych.gr/anakoinosi-tis-ellinikis-psychiatrikis-etaireias-14/

«Δεν ακούει; Δέστε τον!»

«Η καθήλωση είναι μία “θεραπευτική” πρακτική που εφαρμόζεται –μεταξύ άλλων- σε άτομα με σοβαρή ψυχική αναπηρία, τα οποία παρουσιάζουν συμπεριφορές επικίνδυνες για τον εαυτό τους και τους άλλους και συνίσταται στην ακινητοποίηση του ασθενή με ιμάντες σε ορισμένα ή όλα τα άκρα του ασθενή».  Αυτό είναι το επίσημο αφήγημα της ψυχιατρικής νοσηλείας, το οποίο θεσμικά εξαντλείται σε μια χαλαρή σύσταση προς τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ώστε να εφαρμόζονται ορισμένες ασφαλιστικές δικλείδες που αφορούν τα μέτρα πρόληψης, τον χρόνο εφαρμογής των μέτρων, το πλαίσιο καταγραφής και παρακολούθησης των μέτρων κ.λ.π..

Είναι αλήθεια, πως υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με τη λεγόμενη «καθήλωση» ή τον «κλινοστατικό περιορισμό» των διεγερτικών ψυχιατρικών ασθενών για ένα περιορισμένο διάστημα. Θέλω να πω ότι, από άποψη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τόσο η CPT όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχουν πολλές φορές διατυπώσει την άποψη, ότι αυτή είναι μόνο κατ’ εξαίρεση επιτρεπτή, και εφόσον τηρούνται συγκεκριμένοι κανόνες και συγκεκριμένες προδιαγραφές. Δηλαδή, να εξυπηρετείται η θεραπεία, να είναι προς την προστασία του ίδιου του ατόμου και να υπάρχουνε κανόνες σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Τι συμβαίνει όμως στην πράξη; Στην πράξη οι καθηλώσεις δεν αποτελούν ένα κατ΄ εξαίρεση μέτρο αλλά μια συνήθη και ευρείας έκτασης πρακτική, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελεί και το “καλωσόρισμα” οιουδήποτε ακούσια νοσηλευόμενου ασθενή. Επιπλέον, οι καθηλώσεις δεν αποτελούν μια θλιβερή νησίδα, που αφορά μια μικρή υποομάδα του πληθυσμού σε ορισμένες νοσηλευτικές μονάδες, ούτε αφορά μόνο τους ψυχιατρικούς ασθενείς. Ένα καθημερινό σχετικό ζήτημα αναδεικνύεται και στις παθολογικές κλινικές. Ιδίως, μάλιστα, όταν ο νοσηλευόμενος ασθενής παρουσιάζει συννοσηρότητα ψυχιατρικής και εσωτερικής παθολογίας. Στις περιπτώσεις αυτές παρατηρούνται στρεβλές διαστάσεις της καθήλωσης, καθώς και στιγματική συμπεριφορά -ορισμένων παθολογικών γιατρών, νοσοκόμων και διοικητικών- απέναντι στον ψυχιατρικό ασθενή, απέναντι στο ό,τι νομίζουν ως ψυχιατρικό, απέναντι σε κάθε “αποκλίνοντα” ασθενή.

Εν ολίγοις, στους δυνητικά δεμένους περιλαμβάνονται τα άτομα με ψυχική αναπηρία, τα άτομα με νοητική αναπηρία, τα άτομα με αυτισμό, τα άτομα με άνοια, τα παιδιά, αλλά πολλές φορές και ασθενείς άλλης παθολογίας. Άτομα, δηλαδή, που νοσηλεύονται για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας και συνιστούν όχληση στην λειτουργία των νοσηλευτικών τμημάτων. Στις περιπτώσεις αυτές, μάλιστα, δεν τηρούνται καν οι προϋποθέσεις που ο νόμος ορίζει για τους ακούσια νοσηλευόμενους ψυχικά ασθενείς. Δεν εφαρμόζεται κανένα Πρωτόκολλο. Το φαινόμενο δε είναι τόσο συχνό, που κατέληξε να θεωρείται σύνηθες και να περνάει απαρατήρητο.

Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του εικονιζόμενου ηλικίας εβδομήντα δυο (72) ετών ψυχικά ασθενούς, ο οποίος μετά από τροχαίο ατύχημα νοσηλεύεται σε Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο της Αττικής*, καθηλωμένος για μεγάλα χρονικά διαστήματα με σοβαρό κίνδυνο βλάβης της υγείας του. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει ότι, το φαινόμενο των καθηλώσεων είναι συχνό και έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις. Είναι τόσο διεγερτικός ο εν λόγω ασθενής, ώστε να θεωρείται "επικίνδυνος" για τον εαυτό του ή/και τους άλλους; Εξυπηρετείται η θεραπεία του με τη διαρκή και για μεγάλα χρονικά διαστήματα καθήλωσή του; Ή μήπως, τελικά, η καθήλωση εφαρμόζεται σε όλους όσους ασθενείς δεν παραμένουν στο κρεβάτι τους και δεν τηρούν ευλαβικά τις οδηγίες του προσωπικού; 

Με άλλα λόγια, οι καθηλώσεις δεν αποτελούν μόνο τη χρόνια “διαταραχή” της ψυχιατρικής, αλλά και το σκοτεινό πρόσωπο της ιατρικής. «Δεν ακούει; Δέστε τον!». Είναι καιρός, λοιπόν, να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τα άτομα με αναπηρίες. Ελπίδα προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η ψήφιση και εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία. Ο αρμόδιος επίτροπος των ΗE έχει υιοθετήσει τις θέσεις των οργανώσεων των ατόμων με αναπηρία ότι, δηλαδή, η ακούσια νοσηλεία και οι καθηλώσεις που απορρέουν από αυτή συνιστούν καταστρατήγηση της Σύμβασης.

Όχι στις ασφαλιστικές δικλείδες και στις οδηγίες, λοιπόν. Όχι στις καθηλώσεις υπό προϋποθέσεις. Θα πρέπει το σχετικό πλαίσιο να αλλάξει ριζικά, το περιβάλλον στο οποίο τα άτομα με αναπηρίες εντάσσονται, να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές και κυρίως να αλλάξει η στάση της κοινωνίας στο θέμα των καθηλώσεων. Να δούμε κατάματα το πρόβλημα και να βρούμε λύσεις που να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και, προφανώς, να διαθέσουμε πόρους ώστε να το αλλάξουμε.

 

________________

*Τα πλήρη στοιχεία του εικονιζόμενου ασθενούς καθώς και του Γ.Κ. Νοσοκομείου στο οποίο νοσηλεύεται είναι στη διάθεση του συντάκτη.