Αποϊδρυματοποίηση και κοινωνική επανένταξη «κατόπιν εισαγγελικής εντολής»;

Η αμφιλεγόμενη πρόβλεψη της νέας υπουργικής απόφασης για τις στεγαστικές Μονάδες Ψυχικής Υγείας και τα όρια της εισαγγελικής αρμοδιότητας

Οι στεγαστικές Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης, δηλαδή τα Οικοτροφεία, οι Ξενώνες και τα Προστατευμένα Διαμερίσματα, αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, την οποία η ελληνική Πολιτεία ουσιαστικά αναγκάστηκε να προωθήσει υπό την πίεση της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της διεθνούς κατακραυγής, που ακολούθησε την αποκάλυψη των άθλιων συνθηκών διαβίωσης των εγκλείστων στο ψυχιατρικό άσυλο της Λέρου, αλλά και χάρη στις επίμονες προσπάθειες ψυχιάτρων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας που αγωνίστηκαν για την κατάργηση της ασυλικής ψυχιατρικής.

Σκοπός τους ήταν η αποϊδρυματοποίηση και η κοινωνική επανένταξη των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές, μέσα από την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών διαβίωσης, υποστήριξης και φροντίδας στην κοινότητα. Δεν δημιουργήθηκαν για να αποτελέσουν μικρότερα ψυχιατρικά ιδρύματα ή χώρους εγκλεισμού, αλλά για να λειτουργούν ως χώροι διαβίωσης, θεραπείας και υποστήριξης, με σκοπό την ενίσχυση της αυτονομίας των ενοίκων, την επανένταξή και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή. Για πολλούς από αυτούς, μάλιστα, αποτελούν τη μοναδική τους κατοικία.

Ο σκοπός αυτός αποτυπώνεται και στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία τους. Το άρθρο 9 παρ. 2 του ν. 2716/1999 προβλέπει την τοποθέτηση σε στεγαστικές Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης ατόμων με ψυχικές διαταραχές και σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα, τα οποία δεν διαθέτουν στέγη ή κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον, «μετά από αίτησή τους, με σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ψυχιάτρου ή της θεραπευτικής ψυχιατρικής ομάδας». Η πρόβλεψη αυτή συνδέεται άμεσα με τον ίδιο τον σκοπό της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, η οποία προϋποθέτει τον σεβασμό της προσωπικής ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης και του δικαιώματος του ανθρώπου να συμμετέχει στις αποφάσεις που αφορούν την ίδια του τη ζωή.

Η νέα πρόβλεψη για την εισαγγελική εντολή

Με την πρόσφατη υπ' αριθ. Γ3β/Γ.Π.οικ.44413/2026 υπουργική απόφαση (ΦΕΚ Β΄ 6132/9-10-2026) καθορίζεται εκ νέου ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας των στεγαστικών Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης.

Στο άρθρο 14 παρ. 1 προβλέπεται ότι η μετάβαση ωφελουμένων σε Οικοτροφεία, Ξενώνες και Προστατευμένα Διαμερίσματα πραγματοποιείται μετά από αίτησή τους, σύμφωνα με το άρθρο 9 παρ. 2 του ν. 2716/1999, «ή κατόπιν εισαγγελικής εντολής και για τους λόγους που αναφέρονται ρητά σε αυτή». Η διατύπωση αυτή δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.

Καταρχήν, η υπουργική απόφαση εμφανίζει την εισαγγελική εντολή ως εναλλακτικό τρόπο μετάβασης στις στεγαστικές δομές, χωρίς να προσδιορίζει σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να εκδοθεί, ποια νομοθετική διάταξη θεμελιώνει τη σχετική εισαγγελική αρμοδιότητα και εάν προϋποτίθεται προηγούμενη δικαστική απόφαση. Η ασάφεια εντείνεται από το γεγονός ότι, στο υπόδειγμα εσωτερικού κανονισμού Ξενώνα του Παραρτήματος ΙΙ της ίδιας απόφασης, η εισαγγελική εντολή αναφέρεται διαζευκτικά προς τη δικαστική απόφαση.

Δεν διευκρινίζεται, επίσης, εάν η εισαγγελική εντολή έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για τον ενδιαφερόμενο, ανεξάρτητα από τη βούλησή του, ούτε ποιες εγγυήσεις προβλέπονται για την προστασία των δικαιωμάτων του. Το γεγονός ότι στην εισαγγελική εντολή πρέπει να αναφέρονται οι λόγοι έκδοσής της όχι μόνο δεν επιλύει το πρόβλημα, αλλά δημιουργεί πρόσθετα ερωτήματα, καθώς δεν προσδιορίζονται οι λόγοι που μπορούν, κατά νόμο, να δικαιολογήσουν μια τέτοια εντολή. Σε κάθε περίπτωση, η αιτιολόγηση μιας εισαγγελικής πράξης δεν υποκαθιστά τη νομοθετική θεμελίωση της σχετικής εισαγγελικής αρμοδιότητας.

Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα;

Δεν αποκλείεται, πάντως, η πρόβλεψη αυτή να συνδέεται με την επιδίωξη αποσυμφόρησης των ψυχιατρικών νοσοκομείων από χρόνιους νοσηλευομένους, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η μετάβασή τους σε στεγαστικές δομές συναντά αντιρρήσεις από τους ίδιους, τους συγγενείς ή τους δικαστικούς συμπαραστάτες τους.

Άλλωστε, με την υπ' αριθ. Γ3α,β/Γ.Π.οικ.34237/31.7.2025 εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας είχε ήδη δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στη μετάβαση των χρόνιων νοσηλευομένων, με ρητή αναφορά στην ανάγκη αποδέσμευσης κλινών οξέων περιστατικών.

Ωστόσο, ακόμη και αν αυτός είναι ο επιδιωκόμενος σκοπός της νέας ρύθμισης, η αποσυμφόρηση των ψυχιατρικών νοσοκομείων δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη δημιουργία εισαγγελικής αρμοδιότητας χωρίς ειδική νομοθετική πρόβλεψη ούτε να μετατρέψει τις στεγαστικές Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης σε χώρους υποχρεωτικής διαμονής.

Άλλο η εκτέλεση δικαστικής απόφασης και άλλο η εισαγγελική εντολή μετάβασης

Η νομοθεσία προβλέπει ήδη ειδικές περιπτώσεις εισαγγελικής παρέμβασης στο πλαίσιο της ψυχιατρικής φροντίδας. Ειδικότερα, ο ν. 4509/2017 ρυθμίζει την εκτέλεση δικαστικά επιβληθέντων θεραπευτικών μέτρων και στο άρθρο 10 περιλαμβάνει, μεταξύ των δυνατών μορφών εξατομικευμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης, τη διαβίωση σε Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης, όπως Οικοτροφεία, Ξενώνες και Προστατευμένα Διαμερίσματα. Παράλληλα, το άρθρο 12 του ίδιου νόμου προβλέπει την έκδοση εισαγγελικής παραγγελίας για την έναρξη εκτέλεσης των μέτρων αυτών.

Στην περίπτωση αυτή, όμως, η εισαγγελική παρέμβαση εντάσσεται στη διαδικασία εκτέλεσης προηγούμενης ποινικής δικαστικής απόφασης. Δεν πρόκειται για γενική εξουσία του εισαγγελέα να αποφασίζει αυτοτελώς την τοποθέτηση ανθρώπων σε στεγαστικές δομές.

Αντίστοιχα, η πρόβλεψη του άρθρου 4 παρ. 2 του ν. 2716/1999, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5129/2024, για τη λειτουργία ειδικών Μονάδων Ψυχικής Υγείας ψυχιατροδικαστικού χαρακτήρα, ακόμη και από μη κερδοσκοπικά Ν.Π.Ι.Δ., δεν συνεπάγεται ότι όλες οι στεγαστικές Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης υπάγονται σε ένα τέτοιο ειδικό καθεστώς.

Επομένως, η ύπαρξη συγκεκριμένων νομοθετικών προβλέψεων για την εκτέλεση δικαστικών θεραπευτικών μέτρων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θεμελιώνει γενική εισαγγελική αρμοδιότητα τοποθέτησης σε Οικοτροφεία, Ξενώνες και Προστατευμένα Διαμερίσματα.

Εάν η νέα υπουργική απόφαση αναφέρεται αποκλειστικά σε τέτοιες ειδικές περιπτώσεις, θα έπρεπε να το διευκρινίζει. Εάν, αντιθέτως, επιδιώκει να καθιερώσει γενική δυνατότητα τοποθέτησης σε στεγαστικές δομές κατόπιν εισαγγελικής εντολής, ανεξάρτητα από προηγούμενη δικαστική απόφαση ή άλλη ειδική νομοθετική βάση, ακόμη και αν αυτό εξυπηρετεί την αποσυμφόρηση των ψυχιατρικών νοσοκομείων, ανακύπτει σοβαρό ζήτημα υπέρβασης της νομοθετικής εξουσιοδότησης, αλλά και ζήτημα προστασίας της προσωπικής ελευθερίας.

Η αποϊδρυματοποίηση δεν είναι απλώς αλλαγή κτιρίου

Πέρα, όμως, από το ζήτημα της νομιμότητας, υπάρχει και μια ουσιαστικότερη αντίφαση.

Ο Θοδωρής Μεγαλοοικονόμου, ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην προσπάθεια αποϊδρυματοποίησης της Λέρου, είχε επισημάνει ότι η Λέρος «ήταν πραγματικά όχι ένας τόπος αλλά ένας τρόπος». Ένας τρόπος λειτουργίας της ψυχιατρικής, που δεν περιορίζεται στους τοίχους ενός ιδρύματος, αλλά μπορεί να αναπαραχθεί ακόμη και μέσα στις κοινοτικές δομές. Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η αποϊδρυματοποίηση δεν εξαντλείται στη μεταφορά των ανθρώπων από τα μεγάλα ψυχιατρικά ιδρύματα σε μικρότερες δομές μέσα στην κοινότητα. Προϋποθέτει και μια διαφορετική αντίληψη για τον άνθρωπο με ψυχική διαταραχή, όχι ως παθητικό αποδέκτη φροντίδας και αποφάσεων που λαμβάνονται ερήμην του, ακόμη και όταν αυτές αποσκοπούν στην αποασυλοποίησή του, αλλά ως πρόσωπο με δικαιώματα και δυνατότητα να αποφασίζει για την ίδια του τη ζωή.

Εάν, λοιπόν, η διαμονή σε μια στεγαστική δομή μπορεί να επιβάλλεται με εισαγγελική εντολή, χωρίς σαφώς καθορισμένες νομοθετικές προϋποθέσεις και εγγυήσεις, δημιουργείται ο κίνδυνος να μεταφερθούν στην κοινοτική ψυχιατρική πρακτικές που η ίδια η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, τουλάχιστον σε επίπεδο διακηρύξεων, επιδίωξε να υπερβεί.

Το γεγονός ότι ένα Οικοτροφείο ή ένα Προστατευμένο Διαμέρισμα βρίσκεται μέσα στον οικιστικό ιστό και δεν διαθέτει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ψυχιατρικού ιδρύματος δεν αρκεί, από μόνο του, για να διασφαλίσει τον αποϊδρυματοποιητικό του χαρακτήρα. Καθοριστική σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι που διαβιούν σε αυτό. Οι στεγαστικές δομές είναι, πρωτίστως, τα σπίτια των ενοίκων τους, και η επιλογή του τόπου διαβίωσης ενός ανθρώπου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλό ζήτημα διοικητικής ή θεραπευτικής διαχείρισης.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι εάν ο εισαγγελέας μπορεί να παρεμβαίνει σε περιπτώσεις που προβλέπει ειδικά ο νόμος, αλλά εάν μια υπουργική απόφαση μπορεί, με μια τόσο γενική διατύπωση, να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο υποχρεωτικής τοποθέτησης ανθρώπων σε στεγαστικές Μονάδες Ψυχικής Υγείας, ανεξάρτητα από τη βούλησή τους και χωρίς ειδική νομοθετική πρόβλεψη.

Και, τελικά, πώς συμβιβάζεται ένα τέτοιο ενδεχόμενο με τον νομοθετικά κατοχυρωμένο σκοπό της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και της κοινωνικής επανένταξης;

____________

Πίνακας: "Open Doors" (Ανοιχτές Πόρτες), 1905, του Δανού ζωγράφου Vilhelm Hammershøi (1864-1916).

"

«Η νέα διαδικασία μετάβασης σε Μ.Ψ.Α.: πρακτική αποτύπωση και κρίσιμες παρατηρήσεις». Άρθρο της Θεοδώρας Πουλή, ψυχολόγου*

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ Ε.Δ.Υ.Ψ.Υ.

(Κατάργηση της εγκυκλίου Γ3α,β/Γ.Π.οικ.131/04.01.2021 και αντικατάστασή της από τη Γ3α,β/Γ.Π.οικ.34237/31.07.2025)

Η νέα εγκύκλιος τροποποιεί ουσιωδώς τη διαδικασία μετάβασης σε Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης (Μ.Ψ.Α.), εισάγοντας αλλαγές τόσο ως προς τα αρμόδια όργανα όσο και ως προς τη λειτουργική διαχείριση των αιτημάτων.

Υποβολή αιτήματος

Το αίτημα μετάβασης μπορεί πλέον να υποβάλλεται από:

• την Κοινωνική Υπηρεσία Μονάδας Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης του οικείου Πε.Δ.Υ.Ψ.Υ.,
• την Κοινωνική Υπηρεσία γενικού ή πανεπιστημιακού νοσοκομείου, καθώς και από Κέντρα Υγείας και Κέντρα Ψυχικής Υγείας,
• τις Κοινωνικές Υπηρεσίες Ο.Τ.Α., Κέντρων Κοινότητας και Ν.Π.Δ.Δ. που παρέχουν υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας.

Δικαιολογητικά

Το αίτημα συνοδεύεται από:

• δήλωση συναίνεσης του ασθενούς ή του δικαστικού συμπαραστάτη,
• ψυχιατρική γνωμάτευση (διάγνωση κατά ICD-10, περιγραφή κλινικής εικόνας και λειτουργικότητας),
• κοινωνική έκθεση (υποστηρικτικό περιβάλλον, οικονομική και οικογενειακή κατάσταση),
• στοιχεία σχετικά με τρέχουσα ή προηγούμενη νοσηλεία, η οποία πλέον δεν τίθεται ως απόλυτη προϋπόθεση αλλά αξιολογείται ως σημαντικό κριτήριο.

Διοικητική δομή και επιτροπή

Το αίτημα υποβάλλεται στο Τμήμα Θεραπευτικών Διαδικασιών της οικείας Δ.Υ.Πε., το οποίο έχει την εποπτεία της διαδικασίας. Καταργείται, έτσι, ο θεσμός του «Διαχειριστή Κενών Θέσεων».

Συγκροτείται Επιτροπή Διαχείρισης της Μετάβασης με διετή θητεία, σε επίπεδο Δ.Υ.Πε., η οποία αποτελείται αποκλειστικά από προϊσταμένους διοικητικών και υγειονομικών δομών (διευθυντές και προϊσταμένους τμημάτων ψυχικής υγείας, κοινωνικής εργασίας και ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης).

Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, δεν γίνεται ρητή αναφορά σε συγκεκριμένες επιστημονικές ειδικότητες (π.χ. ψυχίατρος, κοινωνικός λειτουργός), αλλά στη διοικητική θέση των μελών.

Η επιτροπή αποφασίζει εντός 15 ημερών από την υποβολή του αιτήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης

Τα βασικά κριτήρια περιλαμβάνουν:

• το ιστορικό και τη διάρκεια νοσηλειών,
• την ύπαρξη ή μη υποστηρικτικού περιβάλλοντος,
• την εντοπιότητα,
• κοινωνικοοικονομικά δεδομένα,
• τη διασφάλιση θεραπευτικής συνέχειας,
• τον χρόνο υποβολής του αιτήματος,
• τη λειτουργικότητα (με εισαγωγή Κλίμακας Αξιολόγησης Λειτουργικότητας),
• τον τύπο της κατάλληλης δομής.

Συνεκτιμώνται επίσης στοιχεία όπως η ύπαρξη πιστοποίησης αναπηρίας (ΚΕΠΑ) και τα εισοδηματικά δεδομένα.

Διαχείριση θέσεων και διαδικασία μετάβασης

Οι Μ.Ψ.Α. δηλώνουν τη διαθεσιμότητα θέσεων μέσω διοικητικής πλατφόρμας, ενώ τα στοιχεία διαβιβάζονται στη Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας του Υπουργείου Υγείας. Η πρόσβαση στην πληροφορία αυτή δεν είναι πλέον άμεσα διαθέσιμη στους ενδιαφερόμενους, όπως συνέβαινε σε κάποιο βαθμό στο προηγούμενο σύστημα.

Μετά την αντιστοίχιση ασθενούς και θέσης, ακολουθεί διαδικασία σταδιακής ένταξης, σύμφωνα με το θεραπευτικό πρωτόκολλο μετάβασης (επισκέψεις, αξιολόγηση, δοκιμαστική περίοδος).

Σε περίπτωση αντίρρησης της Μονάδας υποδοχής:

• αν γίνει δεκτή, η μετάβαση ακυρώνεται και αναζητείται νέα δομή,
• αν απορριφθεί, η απόφαση της επιτροπής είναι δεσμευτική και η διαδικασία προχωρά.

Ειδικές περιπτώσεις

• Σε περιπτώσεις έκτακτης διακοπής λειτουργίας μονάδας, οι ωφελούμενοι μετακινούνται άμεσα σε διαθέσιμες θέσεις, χωρίς τήρηση της τυπικής διαδικασίας.
• Σε περίπτωση αδυναμίας προσαρμογής, υποβάλλεται νέο αίτημα για επανεξέταση και μετακίνηση.
• Μετακινήσεις εντός του ίδιου φορέα πραγματοποιούνται με απλή ενημέρωση, χωρίς απόφαση της επιτροπής.

Κρίσιμη ρύθμιση

Η νέα εγκύκλιος προβλέπει ότι, μέχρι την ολοκλήρωση της μετάβασης των χρόνιων και «αζήτητων» περιστατικών από τα ψυχιατρικά τμήματα σε Μ.Ψ.Α., αναστέλλεται η εξέταση νέων αιτημάτων, καθώς και εκκρεμών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Η νέα εγκύκλιος δεν εισάγει ούτε αφαιρεί ευθέως κάποιο δικαίωμα. Οι δικαιούχοι, τα κριτήρια ,τα ακολουθούμενα πρωτόκολλα έκτακτων αναγκών, προσαρμογής κτλ. παραμένουν τα ίδια, με το βάρος να πέφτει στην αλλαγή των οργανωτικών  και «γραφειοκρατικών» πρακτικών , παρέχοντας την εντύπωση μιας ταχύτερης και πιο  «οργανωμένης» διαδικασίας, το οποίο εκ πρώτης όψεως , οι ενδιαφερόμενοι θα το εκλάβουν είτε ως αδιάφορο είτε ως θετικό.

ΩΣΤΟΣΟ

Η νέα εγκύκλιος εγείρει τα εξής ζητήματα:

1.      Δεν υπάρχει πουθενά η δυνατότητα, αν όχι  επιλογής, υπόδειξης  μιας ΜΨΑ επιθυμίας ( από τον ωφελούμενο, το φροντιστή, το θεράποντα κτλ.), κάτι που («δικαίωμα στην κατοικία- άρθρ. δικαίωμα επιλογής θεραπευτικού πλαισίου ). Επίσης δεν υπάρχει δυνατότητα για άμεση επικοινωνία της πλευράς του υποψήφιου την επιτροπή ή ενημέρωσης της πορείας του αιτήματος (δικαίωμα πληροφόρησης- ενημέρωσης, πρόσβασης σε δεδομένα που αφορούν την υγεία του)- με το καθεστώς του «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ ΚΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ» ήταν περισσότερο εφικτό

2.      Η  ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ έχει άκρως εξουσιαστικό ρόλο (δεσμευτικές απόφασης ακόμα και ενάντια απόψεων ΕΥ/θεραπευτικής μονάδας). Αυτό ανά περιπτώσεις θα μπορούσε να σταθεί τόσο  δίκαιο κι αντικειμενικό όσο και καταχρηστικό και εν δυνάμει επικίνδυνο

3.      Η επισήμανση περί «πρωτεραιοποιησης» των χρονιων νοσηλευόμενων περιπτώσεων εις το όνομα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης , ακούγεται τουλάχιστον ειρωνικό. Αντί να υπάρχει βλέψη για τη  δημιουργία νέων  ΜΨΑ , ώστε να μειωθεί η υφιστάμενη ανεπάρκεια, να βελτιωθούν οι ήδη υφιστάμενες (από πλευράς εγκαταστάσεων, λειτουργικότητας, ανθρωπίνου δυναμικού κτλ.) ώστε να μην υπολειτουργούν ή οδηγούνται σε διακοπή λειτουργίας ( προσπερνάται το ότι κάποιες κλείνουν χωρίς ουσιαστική αιτιολόγηση) και να εφαρμοστούν κοινωνικές πολίτικες ώστε τα «χρόνια και βεβαρημένα περιστατικά» να μπορέσουν να ενταχθούν αποτελεσματικά και να παραμείνουν στην κοινότητα μετά από τόση ιδρυματοποίηση (ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν είναι η συνέχιση του ιδρυματισμού με αλλαγή είδους κτηρίου), η εγκύκλιος ορίζει την επείγουσα μεταφορά τους ώστε να καλυφθούν καθυστερήσεις χρόνων. Παράλληλα, «παγώνει» το δικαίωμα αποκατάστασης, πρόληψης και θεραπευτικής συνέχειας πολλές φορές για τους μη χρόνια νοσηλευόμενους   ασθενείς, όταν είναι γνωστό πως η ανάγκη μετάβασης σε κάποια ΜΨΑ δεν είναι μόνο η απουσία πλαισίου υποδοχής μετά τη νοσηλεία, αλλά και η ύπαρξη ακατάλληλου ή/και επιβλαβούς οικογενειακού περιβάλλοντος (με μέλη κακοποιητικά, εξίσου πάσχοντα (σωματικά ή ψυχικά) ή απλά αδύναμα να υποστηρίξουν και διαχειριστούν τις δυσκολίες του ατόμου), η πρόληψη υποτροπών και επανάληψη νοσηλείας (αποφυγή διακοπής Φ.Α, θεραπευτικής παρακολούθησης κτλ.), η στήριξη του ατόμου στον τρόπο που οργανώνει και διαχειρίζεται στις προκλήσεις της ζωής (οικονομική διαχείριση, εργασία, καθημερινότητα, αποφυγή απομόνωσης κτλ.) και γενικά η παροχή πιο πλαισιωμένης υποστήριξης ενός ατόμου που δεν είναι για νοσηλεία αλλά δυσκολεύεται να φροντιστεί επαρκώς στο σπίτι.

Η εφαρμογή μιας τέτοιας πρακτικής, είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει σε επιβάρυνση κι όχι αποσυμφόρηση στις ψυχιατρικές κλινικές, καθώς μέχρι να βγουν όσους «ξεχάσαμε» μέσα, θα εγκλειστούν αυτοί που παραμελήσαμε  «έξω»!Η νέα εγκύκλιος δεν μεταβάλλει ρητά το κανονιστικό πλαίσιο των δικαιωμάτων, αλλά επηρεάζει καθοριστικά την πρακτική άσκησή τους. Η έμφαση μετατοπίζεται από το ουσιαστικό περιεχόμενο των δικαιωμάτων στις οργανωτικές και διοικητικές διαδικασίες, δημιουργώντας την εικόνα ενός πιο συγκεντρωτικού και τυποποιημένου συστήματος.

Ωστόσο, ανακύπτουν σοβαρά ζητήματα:

1. Δεν προβλέπεται δυνατότητα υπόδειξης ή επιλογής δομής από τον ωφελούμενο ή το περιβάλλον του, ούτε άμεση επικοινωνία με την επιτροπή ή ενημέρωση για την πορεία του αιτήματος.
2. Η Επιτροπή Διαχείρισης της Μετάβασης συγκεντρώνει εκτεταμένες εξουσίες, με δεσμευτικές αποφάσεις ακόμη και έναντι της επιστημονικής κρίσης των μονάδων υποδοχής.
3. Η προτεραιοποίηση των χρόνιων νοσηλευόμενων περιστατικών, στο όνομα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση των δομών (δημιουργία νέων μονάδων, βελτίωση υφιστάμενων, ενίσχυση προσωπικού). Αντίθετα, οδηγεί σε «πάγωμα» της πρόσβασης για μη χρόνιους ασθενείς, παρά το γεγονός ότι οι ανάγκες ένταξης σε Μ.Ψ.Α. δεν συνδέονται αποκλειστικά με τη νοσηλεία, αλλά και με την ακαταλληλότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος, την πρόληψη υποτροπών και τη διασφάλιση της θεραπευτικής συνέχειας.

Υπό τις συνθήκες αυτές, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η πρακτική αυτή να οδηγήσει όχι σε αποσυμφόρηση, αλλά σε νέα επιβάρυνση των ψυχιατρικών δομών, μέσω της δημιουργίας νέων κύκλων νοσηλείας και επανεισαγωγών, ιδίως για άτομα που παραμένουν εκτός υποστηρικτικών πλαισίων.

*Η Θεοδώρα Πουλή είναι ψυχολόγος και υπεύθυνη συνηγορίας στο σωματείο Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε..

«Σύστημα διοικητικής και οικονομικής διαχείρισης ελέγ­χου και παρακολούθησης της ποιότητας σε μονά­δες ψυχικής υγείας»

Αριθμ.Υ5α,β/Γ.Π.οικ.39321 

          Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης (ΦΕΚ Β’ 453/16.04.2010) η από 30 Μαρτίου 2010 απόφαση της Υφυπουργού κυρίας Φ. Γεννηματά με στοιχεία Αριθμ. Υ5α,β/Γ.Π.οικ.39321 και τίτλο «Σύστημα διοικητικής και οικονομικής διαχείρισης ελέγχου και παρακολούθησης της ποιότητας σε μονάδες ψυχικής υγείας».   

             Το πλήρες κείμενο της ως άνω απόφασης μπορείτε να διαβάσετε κατωτέρω στο κεφάλαιο υπό τον τίτλο «ΜΟΝΑΔΕΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ (ΜΨΑ)» και αριθμ. 7.

ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΨΑ

ΣΤΟΥΣ ΨΥΧΙΚΑ ΠΑΣΧΟΝΤΕΣ

Το άρθρο 1 της υπ’ αριθμ. Α3α/οικ.876 ΥΑ (ΦΕΚ Β' 661/23-5-2000) περί “Καθορισμού του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας των Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης (οικοτροφεία, Ξενώνες) και των Προγραμμάτων Προστατευμένων Διαμερισμάτων του άρθρου 9 του Ν. 2716/99", αναφέρει καταλεπτώς, ότι:

“Οι Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης και τα Προγράμματα Προστατευμένων Διαμερισμάτων του άρθρου 9 του Ν. 2716/99 διέπονται και εφαρμόζουν τις ακόλουθες αρχές:

α. Τις αρχές που ορίζονται στην παρ. 2, του άρθρου 1 του Ν. 2716/99,

β. Την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχικές διαταραχές, όπως αυτά αναφέρονται στο άρθρο 2 παρ. 3 του Ν. 2716/99, καθώς και κάθε άλλου συνταγματικού τους δικαιώματος ως πολιτών,

γ. Τις αρχές και τους στόχους της Συναινετικής Διακήρυξης για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης, όπως αυτή δημοσιεύθηκε στην WΗΟ/ΜΝΗ/ΜΝD/96.2 έκδοση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.”.

________________________

Από την ανωτέρω διάταξη προκύπτει, ότι... περισσότερα εδώ.